Expo Operatie Noordzee 1944 - '45

Historische duiding

Dit jaar is het 75 jaar geleden dat België bevrijd werd door de geallieerde legers van Groot Brittannië, Canada, Amerika en Polen. In juni stormden de geallieerden de stranden van Normandië op (D-Day). Tegen half september was bijna heel België bevrijd.

  • In het najaar van 1944 vond er echter nog een grote slag plaats bij de Scheldemonding.
  • Het doel was de haven van Antwerpen toegankelijk maken om de opmars naar Berlijn van daaruit te bevoorraden. De raid vertrok vanuit Oostende en ook Belgische troepen namen er aan deel. Die slag wordt vaak vergeten. Deze slag - de tweede en laatste landingsoperatie die de Atlantikwall doorbrak - wordt erg onderbelicht in het grote oorlogsverhaal. En daar wil deze tentoonstelling iets aan doen.

In Seafront in Zeebrugge brengt Expo Operatie Noordzee 1944 - ’45 die Slag om de Schelde onder de aandacht.

Tijdslijn

In vier etappes vertellen we het verhaal.

Eerste D-Day

Eerste D-Day

Vier jaar lang is West-Europa een onneembare Duitse vesting. Maar in juni 1944 steken de geallieerden het kanaal over en begint de opmars naar Berlijn.

  • D-Day is alom gekend. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat de geallieerden op 6 juni 1944 landden op de stranden van Normandië. Ze braken er door de befaamde Atlantikwall, een 5.300 km lange verdedigingsmuur van bunkers, batterijen, luchtafweer, antitankgeschut, antitankhindernissen, versperringen en mijnen.
  • Tussen juni en eind augustus wordt hevig gevochten in Noord Frankrijk, de geallieerden rukken langzaam meer zeker op. Vanaf eind augustus trekken de Duitse troepen zich plots snel terug.

Bevrijding

Bevrijding van België - met uitzondering van …

Begin september trekken de Canadese, Britse, Poolse, Belgische en Amerikaanse troepen de grens over en bevrijden België op enkele dagen tijd.

  • De Kust wordt door het Canadese leger bevrijd. Het wordt een triomftocht.  
  • Een klein stukje België blijft midden september echter in Duitse handen: Knokke en Zeebrugge.
  • Het Duitse leger heeft zich teruggetrokken rond de Scheldemonding. Het naziregime wil daarmee verhinderen dat de haven van Antwerpen gebruikt wordt om de opmars naar Berlijn te ondersteunen en bevoorraden. De bevelhebbers Montgomery en Eisenhower geraken het niet eens over de strategie. Montgomery besluit eerst de Rijnbrug in te nemen bij Arnhem (A bridge too far). Dat mislukt. Daardoor liggen de gevechten lang stil rond de Schelde en kunnen de Duitse troepen zich terug organiseren en versterken.

Tweede D-Day

En toen kwam de Tweede D-Day: De Slag om de Schelde

De bevrijding van de Scheldemonding en de veel minder gekende tweede D-Day. De Scheldemonding moest vrijgemaakt worden zodat de geallieerden de haven van Antwerpen konden gebruiken voor hun opmars. 

In de Expo Operatie Noordzee 1944-’45 zie je en voel je dat verhaal: wie waren de hoofdrolspelers? Waar werden de Belgen ingezet? Hoe liep het af?  

  • Vanaf oktober wordt een plan uitgevoerd om de Scheldemonding in te nemen. In oktober wordt Zeeuws-Vlaanderen moeizaam door modder en water bevrijd. Begin oktober worden de dijken van het eiland Walcheren gebombardeerd zodat het grootste deel van het eiland onder water loopt. Men wil de Duitse troepen ermee vastzetten.
  • De tweede D-Day: op 1 november doen ze D-Day nog eens over met Canadese, Poolse, Britse, Noorse, Nederlandse, Franse én Belgische troepen. Operatie Noordzee vertelt het verhaal van die beslissende stap in de strijd tegen Hitler. De Britse troepen (samen met Belgische, Noorse, Nederlandse, Franse, Poolse en Canadese troepen) varen uit vanuit Oostende en landen op het eiland Walcheren. Ze landen er na hevige gevechten.
  • Op 8 november geven de Duitse troepen zich over.
  • De Schelde mijnenvrij maken - zelfs met zo’n 200 schepen - kost nog tijd tot 28 november. Bij de slag zijn 5000 soldaten, zeelui en burgers omgekomen.

Onderwater

Onderwater

Voor de Belgische kust en in de Schelde liggen nog tientallen wrakken van schepen uit de Tweede Wereldoorlog.

  • Regelmatig worden er nog overblijfselen van opgevist.
  • Sommige van die schepen blijven tot op vandaag massagraven.
  • Andere zijn dan weer (soms met groot geweld) opgeblazen en genivelleerd om de weg vrij te maken voor de scheepvaart.